Rota planında ziyaret sıklığı nasıl belirlenir?

Her müşteriyi her hafta ziyaret etmek zamanı yanlış yere harcatır. Müşterileri gruplamayı, plasiyer kapasitesini hesaplamayı ve haftalık rotayı kurmayı adım adım öğrenin.

· Okuma süresi: 5 dk · Rotam+

Saha ekiplerinde sık görülen bir alışkanlık, her müşteriyi her hafta ziyaret etmeye çalışmaktır. Bu yaklaşım plasiyerin zamanını küçük müşterilere harcatır ve büyük müşterilere yeterli zaman bırakmaz. Ziyaret sıklığını müşterinin potansiyeline ve alım düzenine göre belirlemek, aynı ekiple daha fazla müşteriye doğru zamanda ulaşmayı sağlar. Bu yazı müşterileri nasıl gruplayacağınızı, plasiyerin kapasitesini nasıl hesaplayacağınızı, haftalık rotayı nasıl kuracağınızı ve planı ne zaman gözden geçireceğinizi adım adım anlatır.

Ziyaret sıklığı neden müşteriye göre değişmelidir?

Her müşteri aynı aralıkla sipariş vermez. Hızlı dönen ürün satan bir market her hafta sipariş verirken, aynı ürünü depolayan bir toptancı ayda bir alım yapabilir. Müşteriyi alım aralığından daha sık ziyaret etmek çoğu zaman yeni bir sipariş getirmez. Daha seyrek ziyaret etmek ise rafın boşalmasına ve siparişin başka bir tedarikçiye gitmesine yol açabilir.

Ziyaret sıklığı ilişkinin gerektirdiği ilgiyi de yansıtır. Yeni kazanılan bir müşteri, ilk aylarda düzenli bir ilişki kurulana kadar daha sık ziyaret ister. Ödemelerinde gecikme olan bir müşteri de borç düzene girene kadar yakın takip gerektirir.

Müşterileri hangi ölçütlerle gruplamalısınız?

Gruplamaya son on iki ayın satış verisiyle başlayın. Müşterileri ciroya göre sıralayıp üst, orta ve alt dilimlere ayırmak (ABC sınıflandırması) en yaygın başlangıç noktasıdır. Ciroyu tek başına kullanmayın ve sıralamayı aşağıdaki ölçütlerle düzeltin.

  • Potansiyel, müşterinin bugün aldığından fazlasını alıp alamayacağını gösterir. Bugün az alan ama büyük bir işletme olan müşteri daha sık ziyareti hak edebilir.
  • Alım aralığı, müşterinin iki siparişi arasında geçen ortalama süredir.
  • Raf ömrü ve stok devri, siparişin ne kadar sık yenilenmesi gerektiğini belirler.
  • Ödeme durumu, tahsilat için ek ziyaret gerekip gerekmediğini gösterir.
  • Konum, müşterinin rotadaki diğer duraklara ne kadar uzak olduğunu belirler.

Bu ölçütleri değerlendirdikten sonra her müşteriyi bir gruba yerleştirin. Aşağıdaki tablo başlangıç için kullanılabilecek bir eşleştirme önerir.

GrupTipik müşteriBaşlangıç sıklığı
ACiroda en büyük paya sahip, düzenli sipariş veren müşterilerHer hafta
BOrta büyüklükte, iki üç haftada bir sipariş veren müşterilerİki haftada bir
CKüçük ya da seyrek alım yapan müşterilerDört haftada bir
DUzun süredir alım yapmayan ya da potansiyeli belirsiz müşterilerTelefonla takip, gerekirse ziyaret

Tablodaki sıklıklar yalnız bir başlangıç önerisidir. Kendi sektörünüzün alım düzenine göre değiştirin.

Yeni ve özel durumdaki müşteriler hangi gruba girer?

Satış verisine dayanan gruplama, geçmişi olmayan müşterileri doğru yerleştiremez. Yeni kazanılan bir müşteriyi ilk üç ay geçici olarak bir üst sıklıkta ziyaret edin. Bu sürede müşterinin alım aralığı ortaya çıkar ve kalıcı grubu belirlenir. Ödemelerinde gecikme olan müşteriler için de geçici bir sıklık artışı uygulayın ve bu ziyaretlerin amacını tahsilat olarak not edin. Böylece ziyaret sayısı arttığında nedenin satış mı yoksa tahsilat mı olduğu raporlarda ayırt edilir.

Plasiyerin kapasitesi nasıl hesaplanır?

Sıklıkları kesinleştirmeden önce bir plasiyerin dönem içinde kaç ziyaret yapabileceğini hesaplayın. Bunun için günlük ortalama ziyaret sayısını, haftalık çalışma gününü ve plan dışı işler için ayıracağınız payı kullanın. Günlük ziyaret sayısını tahmin ederken yolda geçen süreyi ayrıca hesaba katın. Şehir merkezinde duraklar birbirine yakındır, kırsal bir bölgede ise iki müşteri arasında uzun bir yol olabilir. Bu nedenle her bölge için ayrı bir günlük ortalama kullanın.

Bir örnekle hesaplayalım. Bir plasiyer günde ortalama sekiz ziyaret yapabiliyor ve haftada beş gün sahadaysa, haftalık kapasitesi kırk ziyarettir. Plan dışı ziyaretler ve tahsilat için yüzde yirmi pay ayırırsanız planlı rotaya haftada otuz iki ziyaret kalır. Dört haftalık dönemde bu sayı yüz yirmi sekiz ziyarete karşılık gelir.

Ardından müşteri gruplarının yükünü hesaplayın. Dört haftalık dönemde her hafta ziyaret edilen müşteri dört, iki haftada bir ziyaret edilen müşteri iki, dört haftada bir ziyaret edilen müşteri bir ziyaret ister. Yirmi A, yirmi beş B ve kırk C müşterisi olan bir bölgenin yükü 20 × 4 + 25 × 2 + 40 × 1 = 170 ziyarettir. Bu yük yüz yirmi sekiz ziyaretlik kapasiteyi aşar. Böyle bir durumda bazı müşterilerin sıklığını düşürün, bölgeyi iki plasiyer arasında bölün ya da C grubunun bir kısmını telefonla takibe alın.

Haftalık rota nasıl kurulur?

Kapasite ile yük dengelendikten sonra müşterileri haftanın günlerine yerleştirin. Aşağıdaki sıra çoğu bölge için iyi bir başlangıçtır.

  1. Bölgeyi coğrafi olarak haftanın günlerine bölün. Aynı semtteki ya da aynı yol üzerindeki müşterileri aynı güne toplayın.
  2. Her güne önce A grubu müşterileri yerleştirin. Bu müşteriler her hafta aynı gün ziyaret edilirse müşteri de plasiyerin ne zaman geleceğini bilir.
  3. İki haftada bir ziyaret edilen müşterileri iki gruba ayırın. Bir grubu tek haftalara, diğerini çift haftalara koyun. Böylece her haftanın yükü dengelenir.
  4. Dört haftada bir ziyaret edilen müşterileri dört haftaya eşit olarak dağıtın.
  5. Günün durak sırasını yola göre belirleyin. Trafiği ve müşterilerin çalışma saatlerini hesaba katın.
  6. Her güne plan dışı ziyaret ve tahsilat için boş zaman bırakın.

Ziyaret sıklığı ne zaman yeniden ele alınmalıdır?

Rota planını üç ayda bir gözden geçirin. Gözden geçirme sırasında aşağıdaki işaretlere bakın.

  • Rota uyumu düşükse plan, plasiyerin gerçek kapasitesini aşıyor olabilir.
  • Bir müşteri art arda birçok ziyarette sipariş vermiyorsa sıklığını düşürün ya da ziyaretin amacını yeniden tanımlayın.
  • Sipariş aralığı kısalan bir müşteri bir üst gruba taşınmayı hak edebilir.
  • Mevsimsel ürünlerde yoğun aylarda sıklığı geçici olarak artırın.

Gözden geçirmede grupların sipariş çıkan ziyaret oranlarını da karşılaştırın. A grubundaki bir müşteride bu oran sürekli düşükse, müşteri her hafta ziyaret edilmesine rağmen haftalık sipariş vermiyor demektir. Bu müşteriyi iki haftalık sıklığa almak plasiyere yeni müşteriler için zaman açar. Gözden geçirmede plasiyerin görüşünü de alın. Sahadaki gözlem, satış verisinde henüz görünmeyen değişiklikleri erken yakalar.

Rota planı Rotam+'ta nasıl tanımlanır?

Rotam+'ta rota planının her satırı bir plasiyeri, bir müşteriyi, haftanın bir gününü, ziyaret sıklığını ve gün içindeki sırayı tanımlar. Sıklık her hafta, iki haftada bir ya da dört haftada bir olarak seçilir. İki ve dört haftalık ziyaretlerde başlangıç haftası ayrıca belirlenir, böylece aynı sıklıktaki müşteriler farklı haftalara dağıtılabilir. Rotaya tek seferlik bir durak da eklenebilir. Planı genellikle yönetici tanımlar, istenirse plasiyere de planlama yetkisi verilir.

Günün ziyaret listesi plandan hesaplanır. Plan değiştiğinde gelecek günlerin listesi kendiliğinden güncellenir ve ayrıca kayıt üretmek gerekmez. Plasiyer plan dışı bir müşteriyi de ziyaret edebilir. Yönetim panelindeki plan ve gerçekleşen raporu, her plasiyer için planlanan, gerçekleşen ve kaçırılan ziyaretleri ve rota uyumunu listeler. Müşteri segmentasyonu raporu da müşterileri ciro kademesine göre A, B, C ve D gruplarına ayırır. Saha müdürünün müşteri ataması ve rota planı ekranları için rollere göre kullanım bölümüne bakın.

İlk rota planına nereden başlamalısınız?

Önce son on iki ayın satış verisiyle müşterilerinizi gruplayın ve her plasiyerin kapasitesini hesaplayın. Ardından yükü kapasiteyle karşılaştırın, gerekirse sıklıkları ya da bölge sınırlarını düzeltin. Planı bir ay deneyin, rota uyumunu ve sipariş çıkan ziyaret oranını izleyin ve ilk gözden geçirmeyi dönem sonunda yapın. Bu göstergelerin nasıl hesaplandığını saha performansı göstergeleri yazısında bulabilirsiniz.

Bütün yazılar

Alterra ve Ecol ortak ürünüdür